TERCEIRA XORNADA DE TRABALLO DO PROXECTO REDMAR II SOBRE PERSPECTIVA DE XÉNERO NA PREVENCIÓN EN RISCOS LABORAIS E SEGURIDADE

 In BENESTAR SOCIAL E XÉNERO, EMPREGO

FUNDAMAR e a OPPC-3, co apoio da Fundación Biodiversidade do Ministerio para a Transición Ecológica, no marco do Programa Pleamar do Fondo Europeo Marítimo y de Pesca, atópanse desenvolvendo o proxecto REDMAR II, programa para o fomento de experiencias a bordo e mellora do intercambio de boas prácticas en Rede, en materia de igualdade de oportunidades, seguridade a bordo e medio ambiente.
Durante a mañá de onte, 27 de novembro, tivo lugar a terceira das tres xornadas de traballo a realizar no seo do proxecto, enfocada a perspectiva de xénero na Prevención en Riscos Laborais ( PRL) e seguridade a bordo.
Déronse cita representantes de empresas armadoras de pesca e asociacións do sector, expertos en PRL, entre eles o ISSGA e persoal pertencente a centros educativos co obxectivo de identificar os baleiros ou deficiencias actuais en PRL que debería cubrir a introdución da perspectiva de xénero, dado o incremento de inserción da muller a bordo de buques de pesca por unha banda, e por outro para falar das principais causas dos accidentes marítimos e como se poderían minimizar ou evitar.
A parte de introdución da perspectiva de xénero na PRL a bordo de embarcacións puxo sobre a mesa os seguintes puntos:
– A PRL tivo unha concepción androcentrista en orixe, e cando a muller incorporouse ao mundo laboral, o enfoque pasou a ser neutro dando por certo que o que valía para homes, tamén valía para mulleres. Isto supuxo a subestimación dos riscos en mulleres.
– A Lei de Prevención 31/1995 fixou as bases de protección de saúde de traballadores- as en España, sen distinguir entre sexo/xénero en xeral, só aqueles asociados ao embarazo e período de lactación. Non é ata 1997 que o Real Decreto 487 introduce unha limitación de peso máximo de manipulación de cargas diferenciado por sexo.
– Cando se publica a Lei de Igualdade en 2007, modifica o artigo 5 da Lei de Prevención, co obxectivo de promover a efectividade do principio de igualdade entre homes e mulleres, e obriga a considerar variables relacionadas co sexo en sistemas de recollida e tratamento de datos, e en estudos xerais en materia de PRL. Con todo, a diferenciación de xénero está aínda nun proceso moi inicial.
– A diferenciación por sexo é unha diferenciación a nivel biolóxico, que implica principalmente diferenciación xenital e todo aquilo asociado ao aparello reprodutor (incluíndo embarazo e lactación) así como diferenciación fisiolóxica en canto a medias de talla, peso, masa muscular,… Mentres que a diferenciación por xénero inclúe o sexo, pero vai máis aló introducindo as variables socioculturais, educativas, económicas e mesmo xurídico-políticas.
– A PRL ten basicamente catro tipoloxías de riscos: seguridade, hixiene, psicosociología e ergonomía. Non son compartimentos estancos, senón que existe interrelación entre eles.
Esta realidade expuxo a pregunta obxectivo da xornada de traballo: que baleiros ou deficiencias debería cubrir a introdución da perspectiva de xénero na PRL a bordo de buques de pesca, en canto a riscos asociados a un mesmo posto de traballo?
A principal barreira que sempre se esgrimiu para a non inserción da muller a bordo de buques de pesca de altura e gran altura é a falta de adaptabilidade da habilitación a tripulacións mixtas. Con todo, a maioría de presentes na xornada estivo de acordo en que cunhas adaptacións mínimas na zona de aseo, que permitan certa intimidade, sería suficiente para compartir os devanditos espazos.
En canto á PRL con perspectiva de xénero, tendo en conta a diferenza de sexo, cabería adaptar os EPIs e maquinaria a tallas pequenas, beneficiando isto a ambos os sexos.
Tamén cabería estudar se as substancias químicas utilizadas a bordo, así como a radiación da maquinaria existente nos barcos, poidan afectar diferente segundo o sexo.
Desde un primeiro momento, detectáronse os riscos psicosociais como aqueles con maior importancia para establecer unha prevención. Crese importante un protocolo de acoso sexual, e tamén o establecemento de plans de igualdade nos que se recolla o enfoque de xénero na parte de seguridade.
Así mesmo, ter en conta que unha muller que embarque ten a priori unha presión maior no seu posto de traballo pois debe demostrar que é boa, mentres a un home se lle predispone porque é un oficio masculinizado, así como as presións familiares ao ser un oficio que require ausencias longas de casa cando a muller por cultura é a que se ocupa do coidado de persoas dependentes e do fogar. Son riscos psicosociais de xénero importantes á hora de establecer a prevención.
Crese que a formación en perspectiva de xénero aos titulados náuticos (que xa se está facendo), a concienciación das tripulacións en canto a igualdade de xénero e a visibilización do traballo da muller a bordo supoñerían unha mellora en crear oportunidades reais de acceso a mulleres en tripulacións de barcos pesqueiros de altura e gran altura.
Na segunda parte da xornada tratáronse os accidentes marítimos. Baseándose nun estudo do INSHT (Causas dos accidentes marítimos na pesca 2008-2013), establecéronse os accidentes máis frecuentes (afundimentos, operacionales e abordaxes), así mesmo establecéronse os riscos que levan á existencia destes accidentes e as causas que levan a que o risco exista.
A pregunta para expor é, como evitar algúns dos accidentes máis frecuentes?
Por exemplo, o afundimento frecuentemente ocorre debido á aparición dunha vía de auga. Aínda que as bombas de achique e as portas estancas poden axudar a que se produza o afundimento do barco, non existe a día de hoxe ningún material que permita taponar unha vía de auga de forma efectiva para que a auga entre en menor medida ou deixe de entrar.
Visibilízase de novo o tema da adaptación dos equipos de protección persoal ao tamaño dos tripulantes que vaian utilizalos.
Crese vital a concienciación na utilización dos devanditos equipos, así como nos riscos asociados ao posto de traballo que desempeña cada tripulante. Para iso proponse:
– Realización dun maior número de simulacros.
– Formación máis práctica en canto a PRL.
– Formación máis eficaz adaptada aos riscos asociados ao posto de traballo.
Neste último caso proponse o nomeamento nas tripulacións dunha persoa (o ideal sería o contramaestre) que ensinase de forma práctica non só a realizar o traballo a bordo, senón os riscos asociados ao mesmo e por tanto a prevención para ter en conta, complementado así a formación do servizo de prevención.
As conclusións foron principalmente dúas:
1. É positiva a introdución da perspectiva de xénero na PRL de embarcacións para fomentar unha igualdade de oportunidades de acceso aos postos de traballo a bordo entre homes e mulleres, favorecendo a mellora das condicións laborais en xeral para todos e todas.
2. A concienciación e formación tanto en perspectiva de xénero, como en riscos asociados ao posto de traballo, supoñerían unha mellora na PRL de embarcacións pesqueiras.

Recent Posts